
„Płonąć, ale się nie wypalić”. Zjazd formacyjny sióstr karmelitanek Dzieciątka Jezus pracujących w przedszkolach
10 listopada, 2026Szkaplerz to znak pamięci o Maryi. Przez tę skromną szatę, codziennie noszoną, Maryja przypomina, że nikt nie jest sam. Nie kieruje jednak uwagi wyłącznie ku sobie. Maryja jeszcze bardziej przypomina o swoim Synu – Jezusie. Takie jest pragnienie Jej Serca – aby pamiętano o Chrystusie. Została dana jako pomoc w codziennym przyoblekaniu się w Chrystusa żyjącego w ludzkich duszach. Maryja nie czyni tego ze względu na siebie, dla własnej chwały czy rozgłosu, ale dla dobra Kościoła, dla dobra całej ludzkości oraz ku chwale Trójcy Świętej.
Serce Maryi jest niepokalanie czyste, a przez to w całości ukierunkowane ku Bogu i ku Jego chwale. Rozważając Jej kolejne cnoty, należy zawsze mieć na względzie tę pierwszą: Matka Boża jest NAJCZYSTSZA.
Z tej niepokalanej czystości i bezwzględnego ukierunkowania na Boga wypływa cała doskonałość Jej życia.
Niniejsza refleksja dotyczy cnoty roztropności i ukazuje Maryję jako NAJROZTROPNIEJSZĄ. Najpierw jednak, dla uporządkowania pojęć, warto sięgnąć do Katechizmu Kościoła Katolickiego (KKK) i wyjaśnić, czym jest roztropność. Warto czerpać z mądrości Kościoła i z definicji, które są esencją teologicznych prawd.
Co więc mówi KKK o cnocie roztropności? Przede wszystkim przypomina, że jest to pierwsza cnota spośród tych kardynalnych. W punkcie 1805 zapisano:
„Cztery cnoty odgrywają podstawową rolę i dlatego nazywa się je cnotami kardynalnymi; wszystkie inne grupują się wokół nich. Są nimi: roztropność, sprawiedliwość, męstwo i umiarkowanie.”
Z kolei w punkcie 1806:
„Roztropność jest cnotą, która uzdalnia rozum praktyczny do rozeznawania w każdej okoliczności naszego prawdziwego dobra i do wyboru właściwych środków do jego pełnienia”.
Roztropność uzdalnia zatem rozum do rozpoznawania prawdziwego dobra i pomaga znaleźć sposób (środek) jego urzeczywistnienia. Ma więc bardzo praktyczny wymiar.
Z jednej strony ukierunkowuje na Dobro Najwyższe, czyli samego Boga i wskazuje drogę ku niebu. Z drugiej przypomina, że droga ta rozpoczyna się już na ziemi i prowadzi przez codzienność – przez zwyczajne sytuacje i wybory podejmowane z intencją służenia dobru.
Dalej w Katechizmie zapisano (1806):
„Roztropność jest »prawą zasadą działania«. Nie należy jej mylić ani z nieśmiałością czy strachem, ani z dwulicowością czy udawaniem. Jest nazywana auriga virtutum (woźnicą cnót): kieruje ona bowiem innymi cnotami, wskazując im zasadę i miarę”.
Filozoficzne określenie „prawa zasada działania” może sprawiać wrażenie zawiłego. Wskazuje jednak, że człowiek roztropny w duchu Ewangelii, kierując się prawością serca, zawsze szuka tego, co dobre. Ma zasadę, której się trzyma: zawsze szuka dobra. Nie ucieka przed dobrem ze strachu ani nie wybiera dobra pozornego.
Roztropność pomaga wybierać to, co rzeczywiście służy człowiekowi, i angażować się w to, zamiast kierować się wyłącznie przyjemnością.
Roztropność jest woźnicą cnót – to piękne określenie, bardzo obrazowe. Jak woźnica kieruje końmi za pomocą cugli, nadając im właściwy kierunek i tempo, tak roztropność kieruje rozwojem wszystkich cnót. Pomaga zachować między nimi harmonię, aby żadnej nie przeakcentować. Gdy cnoty nie są pod swoistym „nadzorem roztropności”, łatwo skupić się na tym, co drugorzędne albo co tylko pozornie jest w danej chwili dobre. Przykładem może być matka małych dzieci, która nadmiernie koncentruje się na poście i umartwieniu. Może wówczas zabraknąć jej sił do opieki nad dziećmi, a głód może wywołać rozdrażnienie i skłaniać do unikania kontaktu z nimi. W ten sposób może zaniedbać swoje podstawowe powołanie – troskę o dzieci. We wszystkim bardzo potrzeba rozeznania i roztropności.
Katechizm ukazuje jeszcze jeden aspekt cnoty roztropności. W punkcie 1806 zapisano:
„Roztropność kieruje bezpośrednio sądem sumienia. Człowiek roztropny decyduje o swoim postępowaniu i porządkuje je, kierując się tym sądem. Dzięki tej cnocie bezbłędnie stosujemy zasady moralne do poszczególnych przypadków i przezwyciężamy wątpliwości odnośnie do dobra, które należy czynić i zła, którego należy unikać”.
Sumienie jest tym najskrytszym sanktuarium człowieka, gdzie rozbrzmiewa głos Boga. Myśl tę rozwinięto w innym punkcie Katechizmu (1779):
„Jest ważne, by każdy wszedł w siebie, ażeby usłyszał głos swojego sumienia i szedł za nim. To poszukiwanie głębi wewnętrznej jest tym bardziej konieczne, że życie często niesie z sobą niebezpieczeństwo, iż uchylamy się od wszelkiej refleksji, zastanowienia się lub wejścia w siebie”.
A w punkcie 1780:
„Człowieka, który wybiera zgodnie z sądem sumienia, nazywa się człowiekiem roztropnym”.
Analiza definicji katechizmowej pozwala lepiej zrozumieć roztropność i odnieść tę cnotę do Maryi, nazywanej NAJROZTROPNIEJSZĄ. Warto w tym świetle rozważyć scenę Zwiastowania. Przyjście anioła Gabriela wprowadza Maryję w rzeczywistość nadprzyrodzoną. Otrzymuje pochwały pod swoim adresem, ale przede wszystkim dowiaduje się, że będzie matką kogoś BARDZO WYJĄTKOWEGO – że będzie matką Króla, którego panowaniu nie będzie końca. Mogłaby zatracić się w jakiejś euforii niezwykłości. Co jednak robi? Zadaje pytanie. Pyta: „Jakże się to stanie, skoro nie znam męża?”.
W swej roztropności nie „buja w obłokach”, choć mogłaby, ale pyta, w jaki sposób to wielkie dobro ma się stać rzeczywistością.
Roztropność każe Jej szukać właściwego środka i sposobu realizacji. Gdy słyszy, że realizacją tego wielkiego dobra zajmie się sam Bóg i że dla Niego nie ma nic niemożliwego, daje odpowiedź – najroztropniejszą z możliwych: jestem służebnicą Pańską, niech mi się stanie, jak powiedziałeś. Ty sam tego we mnie dokonaj. I tak się stało.
Ewangelia ukazuje również Maryję udającą się z Józefem do Betlejem, aby dać się zapisać… W tej perspektywie posłuszeństwo nakazowi ziemskiego władcy okazuje się roztropniejsze niż spokojne oczekiwanie na rozwiązanie w Nazarecie… Na pierwszy rzut oka taka decyzja mogła wydawać się szaleństwem. W głębszej perspektywie okazuje się jednak najroztropniejsza, bo dzięki niej wypełniło się Pismo zapowiadające narodziny Mesjasza w Betlejem.
A sytuacja w Kanie Galilejskiej? Na weselu zabrakło wina. Maryja interweniuje u swego Syna. Skoro roztropność to umiejętność rozeznawania prawdziwego dobra i szukania właściwych środków, to w tej scenie widać, że Maryja w swej roztropności nie szuka dobra tylko dla siebie, ale też dla innych. Jest prawdziwie najroztropniejsza, bo sięga dalej niż Jej własne potrzeby.
Czasem największym dobrem dla człowieka może być właśnie troska o dobro innych.
Ile w tym jest miłości… Podobna postawa ujawnia się podczas wizyty Maryi u brzemiennej Elżbiety. Gotowość do służby i otwartość na drugiego człowieka przejawiają się tu jednak inaczej, ponieważ roztropność nie polega na powielaniu tych samych zachowań. To ciągłe rozeznawanie. W Kanie Galilejskiej więcej miał uczynić Jezus, w domu Elżbiety więcej miała uczynić Ona sama…
Jeszcze jedna scena z Ewangelii: „Wtedy przyszli do Jezusa Jego Matka i bracia, lecz nie mogli dostać się do Niego z powodu tłumu. Oznajmiono Mu: «Twoja Matka i bracia stoją na dworze i chcą się widzieć z Tobą». Lecz On im odpowiedział: «Moją matką i moimi braćmi są ci, którzy słuchają słowa Bożego i wypełniają je»” (Łk 8, 19-21). Nie wiadomo, jak dokładnie zakończyła się ta historia. Ewangelia nie przytacza dalszych słów Maryi. W tym milczeniu można dostrzec Jej roztropność – postawę Tej, która słucha słowa Bożego i je wypełnia…
W rozważanych scenach ewangelicznych z udziałem Maryi wyraźnie ujawnia się Jej roztropność. Cnota ta porządkuje zarówno Jej postawę, jak i działania wobec innych.
Podziw dla Maryi może prowadzić do pragnienia naśladowania Jej postawy. Droga do czystości i roztropności pozostaje jednak procesem, w którym zdarzają się upadki i konieczne są nowe początki. Mimo tych trudności wezwanie do naśladowania Matki Bożej pozostaje aktualne.
Jak zatem naśladować Ją w praktykowaniu cnoty roztropności?
Pan Jezus opowiedział kiedyś przypowieść, którą zapisał tylko św. Mateusz. Z tej przypowieści wzięło się określenie Maryi Panną Roztropną, obecne w Litanii Loretańskiej. To przypowieść o pannach roztropnych i nierozsądnych czekających na Oblubieńca. Ukazuje ona trzy cechy człowieka pragnącego postępować roztropnie: umiejętność czekania, umiejętność przewidywania i odpowiedzialność.
Dlaczego właśnie te postawy? Człowiek stanowi jedność, w której życie duchowe jest nierozerwalnie związane z codziennym doświadczeniem. Wszystkie sfery wzajemnie się przenikają.
Choć cnoty są właściwościami duszy ludzkiej, przejawiają się w konkretnych czynach, dokonywanych za pośrednictwem ciała.
Rozwój cnoty wymaga odpowiednich warunków – podobnie jak wzrost rośliny zależy od gleby, wilgotności i nasłonecznienia. Tak też jest z cnotą roztropności. Z powodu zranienia grzechem pierworodnym praktykowanie cnót nie przychodzi człowiekowi „ot tak” czy „po prostu”. Życie cnotliwe wymaga wysiłku, ćwiczeń i odpowiednich warunków. Jedne postawy stają się podstawą rozwoju kolejnych. Dotyczy to również roztropności. Aby rozeznawać prawdziwe dobro, trzeba kształtować konkretne postawy, z których z czasem może rozwinąć się cnota. I o takich postawach mówi właśnie przypowieść o roztropnych pannach.
Najpierw – umiejętność czekania. Bardzo niemodne. Bardzo niewygodne. Współczesne przyzwyczajenia sprzyjają oczekiwaniu, że wszystko będzie dostępne natychmiast. A w życiu duchowym tak to nie działa. W duszy nie ma przycisku „Enter”. Nie ma takiej funkcji. Trzeba umieć czekać.
Nie można być roztropnym, jeśli nie umie się czekać. Umiejętność czekania chroni przed pochopnymi decyzjami.
Potrzeba czasu, aby lepiej zrozumieć problem i zobaczyć rzeczywistość w szerszej perspektywie. To z kolei ułatwia wybór prawdziwego dobra. Umiejętność czekania przydaje się wtedy, gdy trzeba „przeczekać swoje emocje” – czasem zbyt gwałtowne. Pozwala to uniknąć niepotrzebnych konfliktów. Przede wszystkim jednak cierpliwe oczekiwanie pomaga nie rozminąć się z Bogiem. Trzeba umieć na Niego czekać, tak jak czekały panny z przypowieści. Choć posnęły, trwały w oczekiwaniu. O potrzebie czekania na przyjście Pana przypomina Adwent. Pan jest blisko i przychodzi zawsze we właściwej porze.
Ewangeliczna opowieść o roztropnych pannach pokazuje jednak, że sama umiejętność czekania nie wystarczy, by okazać się prawdziwie roztropnym. Na Oblubieńca czekały wszystkie: i te roztropne, i te nierozsądne. Czego więc zabrakło tym nierozsądnym, że za takie właśnie zostały uznane? Zabrakło im umiejętności przewidywania. Miały lampy, umiały czekać, ale nie potrafiły przewidywać. Nie przewidziały, że czekanie się przedłuży. Nie miały już żadnego zapasu oliwy. W życiu duchowym potrzebna jest nieraz taka „duchowa ekonomia” – takie poznanie siebie, które pozwala podejmować działania bez ryzyka utraty sił już na samym początku. Trzeba poznać swoją kondycję i uczynić odpowiednie zapasy oliwy, żeby się nie wypalić w połowie drogi.
Chrześcijanin musi być „lampą, co płonie i świeci”, a nie lampą, która tylko kopci resztkami sił.
Trzecia postawa z przypowieści to odwaga wzięcia odpowiedzialności za swoje życie. To dopiero ostatecznie rozstrzygnęło o roztropności tych panien. Te prawdziwie roztropne nie podzieliły się oliwą z towarzyszkami. Na pierwszy rzut oka wydaje się to brakiem życzliwości, jakimś sknerstwem. Głębsze spojrzenie na ich motywację pozwala jednak dostrzec w tej postawie prawdziwą roztropność. Gdy nierozsądne chciały od nich pożyczyć oliwy, roztropne odpowiedziały: „Mogłoby i nam, i wam nie wystarczyć”. Są bowiem rzeczy, których pożyczyć nie można.
Są sprawy, których nie można załatwić za kogoś. Gdy chodzi o sprawy Boże, każdy odpowiada sam za siebie.
Gdyby te roztropne niewiasty podzieliły się swoją oliwą, Oblubieniec z przypowieści nie zostałby godnie przyjęty, święto spotkania z Panem straciłoby swój blask, Bóg nie zostałby uwielbiony. Ostatecznie bowiem we wszystkim chodzi o Niego i o Jego chwałę. W życiu duchowym nie ma życia na kredyt. Każdy odpowiada za siebie. I trzeba mieć odwagę, by tę odpowiedzialność podjąć, by ostatecznie zatroszczyć się, a może czasem zawalczyć o Bożą chwałę.
Na drodze dojrzewania do roztropności Maryja jest wzorem cierpliwego oczekiwania, przewidywania i duchowej ekonomii. Jej postawa zachęca także do odpowiedzialności.
Ona zawsze właściwie dobiera środki i nigdy nie traci z oczu celu. Jest daleka od pochopności. Wie, kiedy milczeć, a kiedy interweniować. I zawsze widzi przed sobą swego Umiłowanego Syna.
Naśladowanie Jej postawy wymaga dostrzegania Jego obecności i cierpliwego oczekiwania na Niego. On bowiem przychodzi nieustannie, w każdej chwili. Królestwo niebieskie jest obecne pośród ludzi, a to właśnie Królestwo niebieskie podobne jest do panien, które wzięły lampy i wyszły na spotkanie Pana. Niech codzienne życie staje się światłem pochodni, która dzięki roztropności nie gaśnie przed obliczem Boga. On jest tego godzien.
s. Judyta Filipiak CSCIJ




